Emeryt mundurowy nabywa prawo do emerytury za wieloletnią służbę dla państwa. Jest to prawo słusznie nabyte, wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej lub w innych formacjach mundurowych. Po zakończeniu służby wielu emerytów podejmuje pracę cywilną i – zgodnie z obowiązującym prawem – przez kolejne lata odprowadza obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Po osiągnięciu wieku emerytalnego i spełnieniu wszystkich ustawowych warunków ZUS wydaje decyzję o przyznaniu emerytury. Jednocześnie jednak zawiesza jej wypłatę, powołując się na tzw. „zbieg prawa do świadczeń”. W praktyce oznacza to, że obywatel przez kilkadziesiąt lat finansował system ubezpieczeń społecznych, lecz nie może korzystać z wypracowanego świadczenia.
Gdzie leży problem?
Istotą sporu jest błędna interpretacja pojęcia zbiegu prawa do świadczeń.
Zbieg praw występuje wtedy, gdy w tym samym czasie powstaje prawo do dwóch świadczeń przewidzianych w tej samej ustawie lub jednocześnie w różnych ustawach. Taką sytuację regulują m.in. art. 42 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Natomiast emeryci mundurowi, którzy najpierw nabyli prawo do emerytury wojskowej, a dopiero po wielu latach pracy cywilnej uzyskali prawo do emerytury z ZUS, nie znajdują się w sytuacji zbiegu praw. Są to dwa odrębne prawa nabyte kolejno, często w odstępie 20–30 lat.
Dlatego nie można utożsamiać kolejnego nabycia prawa do emerytury z klasycznym zbiegiem świadczeń.
Dyskryminacja emerytów przyjętych do służby przed 1 stycznia 1999 r.
Największym problemem jest nierówne traktowanie emerytów mundurowych w zależności od daty rozpoczęcia służby.
Żołnierze i funkcjonariusze przyjęci do służby po 1 stycznia 1999 r. mają możliwość pobierania emerytury mundurowej oraz emerytury z ZUS. Tymczasem osoby, które rozpoczęły służbę wcześniej, mimo identycznego obowiązku opłacania składek, są tego prawa pozbawione.
Powoduje to sytuację, w której o zakresie praw obywatela decyduje wyłącznie data rozpoczęcia służby, a nie wysokość odprowadzonych składek ani długość pracy. Trudno wskazać racjonalne uzasadnienie takiego zróżnicowania.
Naruszenie praw nabytych
Prawo do emerytury powstaje z chwilą spełnienia ustawowych warunków.
Jeżeli obywatel przez wiele lat obowiązkowo opłacał składki do ZUS, to nabywa prawo majątkowe do emerytury z tego systemu. Odebranie możliwości korzystania z tego prawa narusza zasadę ochrony praw nabytych, która wielokrotnie była potwierdzana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.
Prawo do emerytury jest również prawem majątkowym chronionym przez art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Skutki obecnych przepisów
Obowiązujące rozwiązania prowadzą do sytuacji, w której:
emeryci przez wiele lat finansują system ZUS bez możliwości skorzystania z wypracowanych świadczeń,
osoby pracujące krócej niż wymagane 20 lub 25 lat często nie otrzymują nawet proporcjonalnie wyliczonej emerytury,
emeryci zmuszani są do wyboru jednego świadczenia, mimo że drugie zostało wypracowane z odrębnych składek,
dochodzi do nierównego traktowania obywateli znajdujących się w porównywalnej sytuacji.
Wnioski:
Nie chodzi o przyznanie nowych przywilejów.
Emeryci mundurowi domagają się wyłącznie realizacji prawa do świadczenia wypracowanego z własnych składek odprowadzanych do ZUS po zakończeniu służby.
Dlatego konieczne jest:
uznanie, że w przypadku kolejno nabytych emerytur nie występuje zbieg prawa do świadczeń,
zaprzestanie zawieszania emerytur przyznanych przez ZUS emerytom mundurowym,
zapewnienie jednakowego traktowania wszystkich emerytów bez względu na datę rozpoczęcia służby,
pełne poszanowanie konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych oraz prawa własności.
Nie walczymy o dodatkowe świadczenia ani o przywileje. Domagamy się jedynie wypłaty emerytury wypracowanej z obowiązkowo opłacanych składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jest to kwestia sprawiedliwości, równości wobec prawa i poszanowania praw obywatelskich.
Remigiusz WITKOWSKI
